| متن آیه (العربیة): وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ ۖ كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ ۖ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ترجمه تحتاللفظی فارسی (زیر هر بخش): - وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ
- و سایهافکندیم بر شما ابرِ سپید (ابرِ سایهگستر)
- وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَىٰ
- و فروفرستادیم بر شما «مَنّ» و «سَلوى» (شیرهٔ شیرین و بلدرچین)
- كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ
- بخورید از پاکیزههای آنچه روزیتان کردیم
- وَمَا ظَلَمُونَا
- وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
- بلکه آنان خودشان را ستم میکردند
ترجمه روان نزدیک به لفظ: و ما ابرِ سایهگستر را بر شما سایهبان کردیم و «مَنّ» و «سلوى» را بر شما نازل نمودیم. از پاکیزههای آنچه روزیتان کردیم بخورید. آنان به ما ستم نکردند، بلکه به خودشان ستم میکردند. بررسی نحوی و صرفی واژهها (با ریشهها): - وَ: حرف عطف.
- ظَلَّلْنَا: فعل ماضی، باب تفعیل (شدید/تعدیه)، صیغه ۱ جمع (ما). ریشه: ظ ل ل. معنا: سایهدار کردن/سایه افکندن.
- عَلَيْكُم: جار و مجرور + ضمیر مخاطب جمع (کم). «علی» حرف جر، «کم» ضمیر متصل.
- الْغَمَامَ: اسم، مفرد/جمع جنس، منصوب (مفعولٌ به). ریشه: غ م م. معنا: ابر سپید/ابر سایهدار.
- وَ: عطف.
- أَنْزَلْنَا: فعل ماضی، باب إفعال، ۱ جمع. ریشه: ن ز ل. معنا: نازل کردیم/فروفرستادیم.
- عَلَيْكُم: جار و مجرور + ضمیر.
- الْمَنَّ: اسم معرفه، مفعولٌ به اول/همراه معطوف بعدی. ریشه: م ن ن (در این استعمال نامِ خوردنی «مَنّ» است؛ از مادّه «مَنَّ» به معنای نعمت/چکیده شیرین).
- وَالسَّلْوَى: اسم معطوف بر «المنّ»، ریشه: س ل و (در این استعمال عَلَمِ صنفی برای پرنده بلدرچین است).
- كُلُوا: فعل امر، مخاطب جمع (أنتم). ریشه: أ ك ل. معنا: بخورید.
- مِنْ: حرف جر.
- طَيِّبَاتِ: اسم جمع مؤنث سالم، مجرور به «من». ریشه: ط ي ب. معنا: پاکیزهها/نیکوها.
- مَا: اسم موصول (آنچه).
- رَزَقْنَاكُمْ: فعل ماضی، ریشه: ر ز ق. «رزقنا» فعل+فاعل «نا»، «کم» مفعول به دوم (یا مفعول له متصل). ساخت: رزق + نا (ما) + کم (شما). معنا: روزی دادیم شما را.
- وَ: عطف.
- مَا: حرف نفی (در اینجا نافیه).
- ظَلَمُونَا: فعل ماضی + ضمایر. ریشه: ظ ل م. «ظلموا» (آنها ستم کردند) + «نا» (ما را). معنا: ستم نکردند ما را.
- وَلَكِنْ: واو عاطفه + لکن (حرف استدراک: اما/بلکه).
- كَانُوا: فعل ماضی ناقص + ضمیر جمع. ریشه: ك و ن. معنا: بودند.
- أَنْفُسَهُمْ: اسم «کان» یا مفعول برای «یظلمون»؟ در ترکیب، «أنفسَهم» مفعول «یظلمون» است؛ منصوب + ضمیر جمع. ریشه: ن ف س.
- يَظْلِمُونَ: فعل مضارع مرفوع، جمع غایب. ریشه: ظ ل م. معنا: ستم میکنند.
ساختار نحوی و نوع جمله: - جمله ۱: «وَظَلَّلْنَا عَلَيْكُمُ الْغَمَامَ» جمله خبری فعلیه (فعل ماضی) با فاعل مستتر «نحن»، مفعول به «الغمام»، جار و مجرور «علیکم».
- جمله ۲: «وَأَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى» جمله خبری فعلیه (ماضی) با عطف «المنّ» و «السلوى» بهعنوان مفعولها.
- جمله ۳: «كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ» جمله انشائیه امریه (فعل امر)، «من طیبات» جار و مجرور متعلق به «کلوا»، «ما رزقناکم» صله موصول برای «ما» و مضافالیه برای «طیبات».
- جمله ۴: «وَمَا ظَلَمُونَا» جمله خبریه منفیّه (نفى گذشته).
- جمله ۵: «وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ» جمله خبریه تأکیدی با «لکن»؛ «کانوا» فعل ناقص + اسم مستتر «هم»، خبر آن جمله فعلیه «یظلمون»، و «أنفسهم» مفعول «یظلمون». معنا: استمرار عادت به ستم بر خود.
نکات معنایی و بلاغی (کوتاه): - «ظللنا» باب تفعیل: افادهٔ تکثیر/تعدیه؛ سایهبان گسترده و مستمر.
- «الغمام»: نوع ابرِ روشنِ سایهدار (در بیابان سینا)؛ جنبه نعمت.
- «المنّ والسلوى»: نعمتهای خوراکی آسمانی؛ «منّ» شیره/رزین شیرین؛ «سلوى» بلدرچین.
- «كلوا من طیبات»: امر به بهرهبردن از نعمتهای پاکیزه؛ ضمنیِ شکر.
- «وما ظلمونا»: نفی هر گونه زیان نسبت به خدا؛ ستمِ بندگان به ضرر خودشان است.
- «ولكن كانوا أنفسهم يظلمون»: تأکید بر مسئولیت فردی؛ ستم (=کفران/نافرمانی) بازگشتش به خودِ عامل است.
ریشهها و وزنها: - ظ ل ل: ظلَّ (فَعَّلَ) → ظَلَّلْنَا؛ باب تفعیل.
- غ م م: غَمَام (فعال) اسم جنس.
- ن ز ل: أَنْزَلَ (أَفْعَلَ) → أَنْزَلْنَا؛ باب إفعال.
- م ن ن: مَنّ (اسمِ مادّه/نعمت).
- س ل و: سَلْوَى (اسم؛ وزن فُعْلَى/سَلوى عَلَم غذایی/پرنده).
- أ ك ل: كُلُوا از «أكل»؛ امر جمع.
- ط ي ب: طَيِّبَات (جمع مؤنث سالم بر وزن فَعِّيلَة → فَعِّيلَات).
- ر ز ق: رَزَقَ؛ رَزَقْنَا + كُمْ.
- ظ ل م: ظَلَمَ، يَظْلِمُ؛ ظلم.
- ك و ن: كان، يكون؛ كانوا (ماضی ناقص).
- ن ف س: نَفْس، أَنْفُس (جمع تَکسیر) + هُم ضمیر.
نوع کلی آیه و معنای نهایی به فارسی: - نوع: خبر همراه با امر؛ ذکر نعمتهای الهی بر بنیاسرائیل، امر به بهرهبردن از نعمتها، و تبیین قاعدهٔ مسئولیت: ناسپاسیشان به خدا زیانی نمیزند، بلکه به خودشان ستم میکنند.
- پیام: خدا بر شما نعمتِ سایهبان ابر و روزی آسمانی فرستاد؛ از پاکیزههای روزی بخورید؛ ناسپاسی و سرکشی شما به خدا زیانی نمیرساند، شما خود را محروم و آسیبزده میکنید.
| 