| آیه: أُولٰئِكَ الَّذينَ اشتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالهُدىٰ فَما رَبِحَت تِجارَتُهُم وَما كانوا مُهتَدينَ ترجمهی لفظبهلفظ فارسی: آنان همان کسانیاند که گمراهی را به بهای هدایت خریدند؛ پس سود نکرد معاملهشان و هدایتیافته نبودند. تحلیل واژگانی و نحوی (صرف، نحو، ریشهها): - أُولٰئِكَ
- نوع: اسم اِشارَه (اسم اشاره برای دور)
- نقش: مبتدا
- معنا: آنها، آنان
- نکته: ضمیر جمع دور برای عاقل
- الَّذينَ
- نوع: اسم موصول جمع مذکر
- نقش: بدل یا عطف بیان از «أولئك» و داخلکنندهی جملهی صله
- معنا: کسانی که
- اشتَرَوُا
- نوع: فعل ماضی، جمع مذکر غائب (هم با واو جمع)
- ریشه: ش ر ي (شراء)
- باب: ثلاثی مجرد
- معنا: خریدند
- نقش: فعل صله برای «الذين»
- الضَّلالَةَ
- نوع: اسم، مصدر
- نقش: مفعولٌبه اول برای «اشتروا»
- ریشه: ض ل ل
- معنا: گمراهی
- بِالهُدىٰ
- نوع: جار و مجرور
- حرف: الباء (باءِ مُقابَلَه/عِوَض)
- مجرور: الهُدى (اسم، مصدر)
- ریشه: ه د ي
- معنا: در برابر/به بهای هدایت
- نقش: متعلق به «اشتروا»، بیان معاوضه
- فَما
- فاء: فاء تفریع (نتیجه)
- ما: حرف نفی
- نقش: آغاز جملهی نتیجه با نفی
- رَبِحَت
- نوع: فعل ماضی مؤنث مفرد
- ریشه: ر ب ح
- معنا: سود کرد
- نکته: تأنیث به اعتبار فاعل مؤنث مجازی «تجارة»
- تِجارَتُهُم
- نوع: اسم
- نقش: فاعل برای «ربحت»
- ساخت: تجارة (اسم) + ضمیر متصل «هم» (مضافالیه)
- ریشه: ت ج ر
- معنا: تجارت/معامله/کسبوکارشان
- وَما
- واو: عطف
- ما: حرف نفی
- نقش: شروع جملهی معطوف با نفی
- كانوا
- نوع: فعل ناقص (کان) ماضی جمع مذکر غائب
- ریشه: ك و ن
- معنا: بودند
- نقش: فعل ناقص، اسم آن ضمیر مستتر «هم»
- مُهتَدينَ
- نوع: اسم فاعل جمع مذکر سالم
- ریشه: ه د ي (اهتدى – باب افتعال)
- اعراب: خبر کان منصوب (علامت: یاء جمع سالم)
- معنا: هدایتیافته/راهیافته
ساختار جمله، نوع و معنای کلی: - ساختار: جملهی اسمیه با مبتدا «أولئك»، خبر آن جملهی موصوله «الذين اشتروا …»؛ سپس نتیجه با فاء تفریع: «فما ربحت تجارتهم»، و جملهی عطفشدهی نفی «وما كانوا مهتدين».
- نوع جمله: خبری، بیان نکوهش و گزارش عاقبت.
- معنای کلی: آنان کسانیاند که هدایت را واگذاشتند و گمراهی را اختیار کردند، پس معاملهشان هیچ سودی نداشت و ایشان هرگز راهیافته نبودند.
نکات ترجمه و دقتهای معنایی: - «اشتروا … بالهدى»: باء در «بالهدى» برای معاوضه است؛ یعنی گمراهی را در برابرِ از دست دادن هدایت گرفتند.
- «ربحت تجارتهم»: اسناد مؤنث به سبب فاعل «تجارة» که مؤنث است.
- «ما كانوا مهتدين»: نفیِ استمرار/حالت در گذشته که دلالت بر نفی هدایتیافتگیِ واقعی ایشان دارد.
| 