083-030-090-مطففين

• وَإِذا مَرّوا بِهِم يَتَغامَزونَ

ترجمهٔ روان:

• و هرگاه از کنار آنان می‌گذشتند، به یکدیگر چشم و ابرو می‌جنباندند و پوزخند می‌زدند (اشاره‌های تمسخرآمیز می‌کردند).

ترجمهٔ واژه‌به‌واژه با همه معناها و نقش دستوری:

• ـــــــ وَ
  • معنا: و، سپس، پیونددهنده جمله‌ها
  • نقش: حرف عطف (حرف ربطِ عاطف)
• ـــــــ إِذا
  • معنا: هنگامی که، وقتی که (ابزار بیان زمان آینده/تکرارشونده)
  • نقش: اسم شرط غیر جازمِ ظرف زمان (ظرف شرطی)
• ـــــــ مَرّوا
  • ریشه: م-ر-ر
  • معنا: گذشتند، عبور کردند
  • نقش: فعل ماضی، صیغه جمع مذکر غایب (هم‌او/ایشان)، فعل لازم
  • صرف: مَرَّ (گذشت) + واو جمع (مرّوا: آنان گذشتند)
• ـــــــ بِهِم
  • معنا: از کنارِ ایشان، به ایشان، با ایشان (بسته به سیاق «بِ» می‌تواند همنشینی/سببیت/مجاورت بدهد؛ در اینجا مجاورت/کنار)
  • نقش: جار و مجرور؛ «بِ» حرف جر + «هم» ضمیر متصلِ مفعولی/مجرور (جمع غایب)
  • توضیح: «بِهِم» متعلق به «مَرّوا» برای بیان مجاورت یا گذر از کنار آنان
• ـــــــ يَتَغامَزونَ
  • ریشه: غ-م-ز
  • معنای اصلی: اشارهٔ چشم/ابرو، کنایه‌زدن با چشم؛ غمز کردن
  • معنا: به هم اشاره‌های تمسخرآمیز می‌کنند؛ چشم و ابرو به هم می‌زنند؛ پوزخند/غیابتی با اشاره
  • نقش: فعل مضارعِ معلوم، صیغه جمع مذکر غایب (ایشان)، باب تفاعُل (یَتَفاعَلونَ) دالّ بر مشارکت متقابل
  • صرف: یَـ (حرف مضارعه) + تَـ (علامت باب تفاعل) + غامَز (ماده) + ونَ (واو جمع + نون حفظ وزن)
  • نکتهٔ معنایی: باب تفاعل نشان‌دهندهٔ کنشِ متقابل «به یکدیگر» است؛ لذا «به همدیگر اشاره‌های تمسخرآمیز می‌کنند».

نکات نحوی و ترکیبی:

• «وَ» جمله را به سیاق قبلی وصل می‌کند.
• «إِذا» ظرف شرطِ غیرجازم است و جملهٔ فعلیِ بعد از آن (مَرّوا بِهِم) را در مقام شرط می‌آورد؛ جواب شرط اینجا همان «يَتَغامَزونَ» است.
• «مَرّوا» فعل شرط (ماضی)، فاعلش ضمیر مستتر «هم» نیست، بلکه واو جمعِ متصل به فعل، فاعلِ ظاهر است.
• «بِهِم» جار و مجرور، متعلق به «مَرّوا»، بیان‌گر گذر از کنارِ آنان.
• «يَتَغامَزونَ» جوابِ شرط و خبرِ جمله در قالب فعل مضارع، نشان‌دهندهٔ عادت/تکرار در زمان حال یا استمرار.
• ساخت کلی: [حرف عطف] + [ظرف شرط] + [جمله فعلیِ شرط: فعل ماضی + جار و مجرور] + [جمله فعلیِ جواب شرط: مضارع مشارکی].