083-029-090-مطففين

ترجمهٔ روان فارسی: بی‌گمان کسانی که گناه کردند، از مؤمنان تمسخر می‌کردند.

تحلیل واژه‌به‌واژه (معنا و نقش دستوری):

• إِنَّ
  • معنا: به‌راستی، بی‌گمان
  • نقش: حرف مشبّه بالفعل برای تأکید؛ اسم را نصب و خبر را رفع می‌کند.

• الَّذينَ
  • معنا: آنان که، کسانی که
  • نقش: اسم موصول جمع مذکر؛ در این‌جا اسم «إنّ» واقع شده و منصوب است؛ عایدش صِلَهٔ موصول می‌طلبد.

• أَجرَموا
  • معنا: گناه کردند، مرتکب جرم شدند
  • نقش: فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب (هم)، فعلِ صِلَهٔ «الذین» نخست؛ فاعلش ضمیر مستتر «هم» است.

• كانوا
  • معنا: بودند
  • نقش: فعل ماضی ناقص (کانَ)، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ نیازمند اسم و خبر. اسمِ «کانَ» ضمیر مستتر «هم» (یا ضمیر متصل واو به‌عنوان فاعل) و خبرش جملهٔ «يضحكونَ» است.

• مِنَ
  • معنا: از، از میانِ
  • نقش: حرف جر؛ بر سر «الذین» دوم آمده و «الذین» را مجرور می‌کند؛ جار و مجرور متعلق به «يضحكونَ» (برای بیان متعلقِ خندیدن: از مؤمنان).

• الَّذينَ
  • معنا: آنان که، کسانی که
  • نقش: اسم موصول جمع مذکر؛ مجرور به «مِن» (در اصل «الَّذِينَ» با کسرهٔ نونِ اعرابِ جر)، صِلَهٔ آن «آمنوا» است.

• آمَنوا
  • معنا: ایمان آوردند
  • نقش: فعل ماضی، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ فعلِ صِلَهٔ «الذین» دوم؛ فاعلش ضمیر مستتر «هم».

• يَضحَكونَ
  • معنا: می‌خندند، تمسخر می‌کنند
  • نقش: فعل مضارع مرفوع، صیغهٔ جمع مذکر غایب؛ در این سیاق به‌عنوان خبرِ «كانوا» آمده است؛ علامت رفع: ثبوت نون.

توضیح نحویِ جمله:

• «إنّ» جمله را تأکید می‌کند و «الذین» اول اسم آن است؛ صِلَهٔ موصول: «أجرموا».
• «كانوا» جملهٔ اسمیهٔ مؤکد را به ساخت ناقص تبدیل کرده؛ خبر «كانوا» جملهٔ فعلیهٔ «يضحكونَ» است.
• «مِنَ الَّذينَ آمَنوا» جار و مجرور به‌عنوان متعلقِ «يضحكونَ» آمده و محدودهٔ مفعول‌به‌معنا را نشان می‌دهد (از مؤمنان می‌خندیدند/به آنان می‌خندیدند).
• «الذین آمنوا» دوم، با صِلَهٔ «آمنوا»، مجموعهٔ مرجعِ خنده/تمسخر را مشخص می‌کند.

• كانوا

ترجمه فارسی روان: شک نیست که کسانی که گناه کردند از میان همان کسانی بودند که ایمان آوردند و اکنون (به جای حق) می‌خندیدند.

توضیح واژه‌به‌واژه همراه با نقش دستور زبانی (هر واژه با خط قبل از آن):

• — إِنَّ
  معنا: «بی‌گمان»، «همانا» (حرف تکیه و تاکید).
  نقش دستوری: حرف توکید نفی‌ناپذیر که معمولاً اسم بعد از آن را منصوب می‌کند.
• — الَّذينَ
  معنا: «کسانی که».
  نقش دستوری: اسم مؤکد بعد از «إِنَّ» و در حالت نصب (مفعول برای تأکیدِ «إِنَّ» یا اسمِ «إِنَّ»).
• — أَجرَموا
  معنا: «گناه کردند»، «جرم ورزیدند». (فعل ماضی مرکب: از ریشه ج-ر-م با حرف الف برای معنی شدّت در برخی مصادیق)
  نقش دستوری: خبرِ مضافِ به «الذینَ» یا ادامه‌ی وصفی برای «الذینَ»؛ در ترکیب «الَّذینَ أَجرَموا» یک عبارت موصوف-صفتی است که خبرِ «إِنَّ» را کامل می‌کند (قید یا وصفِ فاعل).
• — كانوا
  معنا: «بودند» (فعل ماضی ناقص همراه با ضمیر).
  نقش دستوری: فعل جمله‌ی اصلی بعد از «إِنَّ الَّذینَ أَجرموا»، و تشکیل‌دهنده‌ی فعل مرکب «کَانَ» که خبر «إِنَّ» را به صورت خبری زمانی/وجودی بیان می‌کند. ضمیرِ متصلِ «ـوا» فاعل سوم جمع مذکر است که به «الَّذینَ أَجرَموا» برمی‌گردد.
• — مِنَ
  معنا: «از میان»، «از».
  نقش دستوری: حرف جر که «مِنَ الَّذینَ» را ساخته و نسبتِ اشتراکی/تبعی را نشان می‌دهد؛ یعنی «از جمعی که…».
• — الَّذينَ
  معنا: «آنانی که».
  نقش دستوری: اسمِ «مِنَ» در مقام مجرور، که «مِنَ الَّذینَ آمَنوا» به‌معنای «از کسانی که ایمان آوردند» است.
• — آمَنوا
  معنا: «ایمان آوردند»، «باور کردند».
  نقش دستوری: فعل ماضی جمع مذکرِ غایب که خبرِ «الَّذینَ» مجرورِ «مِنَ» است؛ گروهی که صفت یا قید «از میان کسانی که ایمان آوردند» را تشکیل می‌دهد.
• — يَضحَكونَ
  معنا: «می‌خندیدند» یا «می‌خندند» (در متن عربی شکل مضارع مجزوم/مرفوع است که به صورت ماضی استمراری در ترجمه نقل می‌شود).
  نقش دستوری: فعل مضارع (یا فعلِ حال/مطلع) که خبرِ دومِ فعل «كانوا» را تشکیل می‌دهد در ساختار «كانوا … يضحکونَ»؛ یعنی «آنها بودند از میان کسانی که ایمان آوردند و (در آن حال) می‌خندیدند». در این کاربرد، «كانوا» فعلِ لازم را آورده و «يضحکونَ» خبرِ «كانوا» است (خبر ثانی یا خبر کان).

نکته‌های دستوریِ کلی:

• «إِنَّ» همواره اسمی از اسما را منصوب می‌کند؛ در اینجا «الَّذینَ» منصوب شده است.
• ترکیب «كانوا … يضحکونَ» ساختار دو خبری دارد: «كانوا» فعل ناقص که برای بیان وضعیت گذشته یا استمرار به‌کار می‌رود و «يضحکونَ» خبر «كانوا» است (می‌تواند حالت استمرار یا وصفِ رفتار را برساند).
• «مِنَ الَّذینَ آمَنوا» نشان‌دهنده‌ی نسبتِ گروهی است: «از میان کسانی که ایمان آوردند»، یعنی گنهکاران از همان جمعی بودند که ظاهراً ایمان داشتند.