083-013-090-مطففين

متن عربی: اِذا تُتلىٰ عَلَيهِ آياتُنا قالَ أَساطيرُ الأَوَّلينَ

ترجمه فارسی روان: هرگاه آیات ما بر او خوانده شود، (می‌گوید:) افسانه‌های پیشینیان است.

واژه‌واژه با ترجمه و نقش دستوری:

• اِذا — اگر / هرگاه — حرف شرط زمانی
• تُتلىٰ — خوانده شود / تلاوت گردد — فعل مجهول مضارع منصوب (مصدر یا صیغه مجهول از فعل «تلا» در سياق قرآنی به معنای «خوانده شود»)
• عَلَيهِ — بر او / از او — حرف جر + ضمیر مفعولی (مقصد فعل)
• آياتُنا — آیاتِ ما — اسم (مبتدا در جمله خبری) + ضمیر ملحق «نا» صفت ملکی
• قالَ — گفت — فعل ماضی (فعل خبری برای نقل قول)
• أَساطيرُ — افسانه‌ها — مبتدا یا خبر (در اینجا خبر فعل قال به صورت تامّتِ کلام نقل قول)
• الأَوَّلينَ — پیشینیان / اولینان — صفت نَکَره یا نسبت (نعت برای «أَساطير» یا متعلق «أَساطير»؛ در این ترکیب «أَساطيرُ الأَوَّلينَ» مرکب اضافی است: «أَساطير» مضاف و «الأَوَّلينَ» مضاف‌الیه)

توضیح نحوی مختصر جمله: جمله اصلی مرکب از عبارت شرطی «اِذا تُتلىٰ عَلَيهِ آياتُنا» و جمله خبری «قالَ أَساطيرُ الأَوَّلينَ» است. در بخش اول «اِذا» حرف شرط زمانی است و «تُتلىٰ» فعل در صیغه مجهول می‌آید و «آياتُنا» فاعل ظاهری (مبتدا در فعل مجهول به صورت نکره ظاهر شده) یا در تفسیر سنتی «آياتُنا» نَصَب در مفعول به حسب ساختار؛ «عليه» جار و مجرور متعلق فعل «تُتلىٰ». در بخش دوم «قالَ» فعل گفتن است و آنچه گفته شده به صورت جمله اسمی «أَساطيرُ الأَوَّلينَ» نقل شده که خبرِ مقصودِ «قالَ» است.