وَما مِن دابَّةٍ فِي الأَرضِ إِلّا عَلَى اللَّهِ رِزقُها وَيَعلَمُ مُستَقَرَّها وَمُستَودَعَها ۚ كُلٌّ في كِتابٍ مُبينٍ ترجمه کامل:
و هیچ جنبندهای در زمین نیست مگر آنکه روزیِ او بر عهدهی خداست، و او جای ماندن و جای سپرده شدنِ آن را میداند؛ همه (اینها) در کتابی روشن ثبت است.
جملهی اول:
«وَما مِن دابَّةٍ فِي الأَرضِ إِلّا عَلَى اللَّهِ رِزقُها» ترجمه:
و هیچ جنبندهای در زمین نیست مگر اینکه روزیِ او بر عهدهی خداست. توضیح واژهها: - وَ
- حرف عطف (واوِ وصل)
- جمله را به جملههای قبل یا بعد پیوند میدهد.
- در فارسی معمولاً به «و» ترجمه میشود، و نقش معناییاش ایجاد پیوستگی سخن است.
- ما
- در اینجا «ما» نافیه است؛ یعنی «هیچ، نه».
- مفهوم جمله را به نفیِ کلی میبرد: «هیچ جنبندهای نیست…».
- مِن
- در اینجا «مِن» زائدهی تأکید است که بعد از «ما» نافیه میآید.
- کارش تأکید بر استغراق و شمول است؛ یعنی تأکید بر اینکه «حتی یک مورد هم خارج نیست».
- در فارسی ترجمهی مستقیمی ندارد، بیشتر نقش تأکیدی دارد.
- دابَّةٍ
- از ریشهی «دَبَّ – یَدِبُّ» به معنی «آهسته راه رفتن، حرکت کردن بر روی زمین».
- «دابّه» به هر جنبندهای روی زمین گفته میشود؛ هر موجود زندهای که روی زمین حرکت میکند؛ شامل انسان، حیوان و حتی حشرات.
- به صورت نکره (دابَّةٍ) آمده که همراه با «ما مِن» دلالت بر عموم و شمول میکند: «هیچ جنبندهای، از هیچ نوع».
- فِي الأَرضِ
- فِي: حرف جر، به معنی «در».
- الأَرض: زمین؛ یعنی سراسر خشکیها و سرزمینها.
- ترکیب «دابّةٍ في الأرض» یعنی هر جنبندهای که روی این کرهی خاکی زندگی و حرکت میکند؛ یعنی گسترهی عموم همهی موجودات زمینی.
- إِلّا
- ادات استثناست، بعد از «ما»ی نفی میآید.
- ترکیب «ما … إلا …» معنای «نیست مگر اینکه …» میدهد.
- ساختار «ما مِن دابّةٍ … إِلّا …» یعنی: هیچ جنبندهای نیست مگر اینکه … (همه شامل حکم بعدی میشوند).
- عَلَى اللَّهِ
- عَلَى: حرف جر، در اینجا بیانِ «بر عهده بودن، واجب بودن، ضمانت» میکند.
- اللَّهِ: نام مقدس خداوند.
- «عَلَى اللَّهِ» یعنی: بر عهدهی خداست، متکفّل و ضامن آن است.
- بیانگر این است که تأمین روزی، مسئولیت اصلی خداست، نه مخلوقات.
- رِزقُها
- رِزق: روزی، آنچه مایهی بقا و بهرهمندی موجود زنده است؛ شامل خوراک، نیازهای مادی و هر آنچه وسیلهی ادامهی حیات است.
- ها: ضمیر متصل، به «دابّة» برمیگردد؛ یعنی «روزیِ او / روزیِ آن جنبنده».
- «رِزقُها» یعنی روزیِ هر جنبنده، آنچه برای زندگیاش مقدّر و فراهم میشود.
- مجموع عبارت «عَلَى اللَّهِ رِزقُها» یعنی: تأمین روزیِ هر جنبنده، بر عهدهی خداست، اوست که آن را تضمین و مقدّر میکند.
جملهی دوم:
«وَيَعلَمُ مُستَقَرَّها وَمُستَودَعَها» ترجمه:
و (خدا) جای ماندن و جای سپرده شدنِ آن (جنبنده) را میداند. توضیح واژهها: - وَ
- واو عطف، این جمله را به جملهی قبل وصل میکند.
- یعنی علاوه بر اینکه روزی آنها را بر عهده دارد، علم و آگاهی کامل هم از تمام وضعیتشان دارد.
- يَعلَمُ
- فعل مضارع از ریشهی «عَلِمَ – يَعلَمُ»، به معنی «میداند، آگاه است».
- فاعلِ این فعل، خداوند است (مستتر: هو).
- مضارع بودن، دوام و استمرار علم الهی را نشان میدهد؛ یعنی همیشه و در هر لحظه میداند.
- مُستَقَرَّها
- مُستَقَرّ از ریشهی «قَرَّ – يَقِرُّ» به معنی «قرار گرفتن، آرام گرفتن، ثابت شدن».
- «مستقر» یعنی «جای قرار، محل استقرار، جایی که موجود در آن مستقر و ساکن میشود».
- ها: ضمیر متصل، باز هم به «دابّة» برمیگردد.
- در تفسیرها برای «مستقرّ» چند معنا گفتهاند، از جمله:
- محل زندگی فعلی هر موجود (خانه، لانه، سرزمین، بدن مادر برای جنین، یا جای حضورش در دنیا).
- جایی که او در آن به طور نسبتاً پایدار زندگی میکند.
- معنای عمومی: هر جایی که آن موجود در آن «قرار» دارد.
- وَ
- واو عطف؛ «مستقرّ» و «مستودع» را به هم وصل میکند، یعنی دو جنبهی متفاوت از وضعیت آن موجود زنده را بیان میکند.
- مُستَودَعَها
- مُستَودَع از ریشهی «وَدَعَ / أَودَعَ» به معنی «به امانت نهادن، سپردن، جایِ سپرده شدن».
- «مستودع» یعنی محلّ امانت، جای سپردن، جایی که موجود به طور موقت در آن گذاشته میشود.
- ها دوباره به «دابّة» برمیگردد.
- در تفسیرها دربارهی «مستودع» هم چند احتمال آمده، مثل:
- جایی که موجود از آنجا منتقل میشود (مثلاً حالت جنین پیش از استقرار کامل، یا جای موقت).
- جای نگهداری موقت، در برابر جای استقرار پایدار.
- حاصل معنا: خدا هم محل استقرار دائمیتر را میداند، هم محل موقتی و مرحلههای گذرای وجود آن موجود را.
مجموع جمله «وَيَعلَمُ مُستَقَرَّها وَمُستَودَعَها» یعنی:
خداوند کاملاً آگاه است که هر موجود زنده کجا ساکن میشود، از کجا آغاز میکند، در چه مرحله و چه مکانی به طور موقت یا دائم قرار میگیرد، و هیچیک از رفتوآمدها، جابهجاییها، تولد، مرگ، یا تغییر وضعیتهای آن از علم او پنهان نیست.
جملهی سوم:
«كُلٌّ في كِتابٍ مُبينٍ» ترجمه:
همه (اینها) در کتابی روشن ثبت است. توضیح واژهها: - كُلٌّ
- «کلّ» به معنی «همه، هر چیز».
- تنوین آن، دلالت بر عمومیت و استقلال لفظ دارد.
- مرجع «کلّ» در اینجا، همهی آنچه پیشتر ذکر شد است:
- همهی جنبندگان،
- روزیِ آنها،
- محل استقرارشان،
- محل سپرده شدنشان،
- و همهی وضعیتها و احوالشان.
- یعنی: همهی این جزئیات بدون استثنا.
- في
- حرف جر، به معنی «در».
- در اینجا اشاره به درون چیزی دارد که احاطه و ثبت را میرساند.
- كِتابٍ
- در لغت به معنی «نوشته، سند مکتوب، ثبت شده».
- در اصطلاح آیات، معمولاً اشاره به «لوح محفوظ» یا کتابی است که همهی مقدّرات و اطلاعات در آن ثبت است.
- «کتاب» در اینجا یعنی نظام ثبت و ضبط الهی؛ جایی که هیچ چیز از آن فروگذار نشده.
- نکره بودنش با وصف «مبین» همراه شده تا عظمت و صفتش را نشان دهد، نه ناشناخته بودنش.
- مُبينٍ
- از ریشهی «بَانَ – يُبين» به معنی «روشن بودن، آشکار کردن».
- «مبین» یعنی «روشن، آشکار، توضیحدهنده، بیانگر».
- «کتاب مبین» یعنی کتابی که:
- هم خودش روشن و بدون ابهام است،
- هم حقایق را آشکارا در خود دارد و بیان میکند.
مجموع جمله «كُلٌّ في كِتابٍ مُبينٍ» یعنی:
همهی این امور (همهی جنبندگان، روزیهایشان، محلهای استقرار و سپرده شدنشان، و تمام جزئیات زندگی و مراحل وجودشان) در یک کتابِ بسیار روشن و دقیق نزد خدا ثبت شده است؛ هیچ چیز از دایرهی علم و ثبت الهی بیرون نمانده است.
| 